Blog

Het 10R model voor circulariteit. Hoe?

Het 10R model circulariteit van Jacqueline Cramer van het Utrecht Sustainability Institute wordt bij circulair bouwen gebruikt als toetsingskader voor de grondstoffen die je gebruikt. Maar hoe ga je daar eigenlijk mee aan de slag?

Wij hebben tijdens de lockdown de renovatie van ons kantoor opgepakt. Nu dat toch leeg stond, was dat een ideaal moment. Onze architect Annette heeft het ontwerp gemaakt en wilde deze renovatie zo circulair mogelijk doen (lees ook onze case Circulair verbouwen). Op veel onderdelen is haar dat gelukt, maar onder de grote tijdsdruk en door de matige kwaliteit van ons pand, zag ze zich toch genoodzaakt veel te slopen, zonder dat het kon worden hergebruikt. Dat gold ook voor de gipswanden. De wanden waren opgebouwd uit stalen profielen met aan weerszijden geschroefde gipskartonplaten, gevuld met minerale wol. Het geheel was afgewerkt met een vol verlijmde vinyllaag. Dit type wanden zijn ooit ontworpen om te hergebruiken, maar nu dat aan de orde was bleek slopen de enige optie.

In haar verhaal over onze verbouwing vertelt Annette dat ze haar ontwerpkeuzes zoveel mogelijk aan de hand van de bovenste vier stappen van het 10R model circulariteit heeft gemaakt. Best interessant, maar wat betekent dat nu eigenlijk? Om dit te verduidelijken bekijk ik hieronder onze (inmiddels gesloopte) gipswanden in het licht van dit model.

Het slimmer doen

De stappen tien tot en met één van het 10R model circulariteit dienen om je in je ontwerpproces bewust na te laten denken over de grondstoffen die je gebruikt. De bovenste drie, refuse, reduce en rethink, gaan over een product slimmer maken of gebruiken, of in het geval refuse, niks doen.

Een kantoorgebouw zonder wanden is geen fijne plek om te werken (of om naar het toilet te gaan…) en de locatie waar de gipswanden stonden, voldeed niet meer. Daarnaast liet de kwaliteit van de gipswanden te wensen over, waardoor slopen en nieuwe wanden plaatsen nodig was. De nieuwe wanden zijn modulair, herbruikbaar en van hoogwaardige kwaliteit. Voor de toekomst hebben we het dus slimmer aangepakt. We hebben daarvoor echter wél nieuwe grondstoffen gebruikt.

bron: CB23, Framework Circulair Bouwen 

Levensduur verlengen

De volgende vijf stappen zeggen iets over de manier waarop je de levensduur van een product kunt verlengen. Het is het streven om een product op hetzelfde niveau te hergebruiken. Dat kan direct zijn, maar ook door het te repareren, te moderniseren, nieuw te maken van gebruikte materialen, of te herbestemmen.

Zoals ik in de inleiding al schreef, hebben we de gipswanden gesloopt. Deze voldeden niet aan de nieuw te halen hoogte, ze waren zwaar beschadigd en de geluidsisolatiewaarde was te laag. Daarnaast zijn de onderdelen bij het slopen onherstelbaar beschadigd geraakt. In wat voor vorm dan ook was het verlengen van de levensduur van deze wand (of de onderdelen) geen mogelijkheid.

Nuttig toepassen van materialen

Daardoor restte voor onze gipswand de laagste twee stappen van het 10R model circulariteit. Het is opmerkelijk dat dit in het model ‘nuttig toepassen van materialen’ wordt genoemd; de laagste stap (recover) betekent namelijk dat het materiaal in de vuilverbrander gaat. Het enige wat we daarmee winnen is energie; alle grondstoffen gaan verloren. Dit was het lot van de gipskartonplaten, verlijmd met vinyl en de minerale wol, uit onze gipswanden. De stalen profielen kwamen er iets beter vanaf, die zijn opgehaald om gerecycled te worden tot nieuw staal.

Wenkend perspectief

In de renovatie heb je te maken met een bouwwijze die niet ontworpen is om te ontmantelen en te hergebruiken. Daarnaast zijn we met zijn allen (in de bouw, maar ook elders) niet meer gewend om te denken in repareren of hergebruik, en ‘lijken’ uren meer kostbaar dan grondstoffen. Aan de andere kant zit de grootste uitdaging juist in de renovatie. Er worden miljoenen panden per dag aangepast of verduurzaamd. Je hebt geen invloed gehad op hoe circulair je pand nu is, maar wel (deels) op hoe het wordt. Door zo circulair mogelijk te verbouwen, worden de grondstoffen in je pand beter herbruikbaar. Ieder stukje grondstof dat we daarmee oneindig kunnen gebruiken is een stap in de goede richting. Ik ga ervoor! Jij ook?

Marianne Jager, relatiebeheerder bij Archipunt

 

Vragen over circulair renoveren?

Deel deze pagina